Omupiira oguggulawo empaka z’Amasaza 2026 guli mu kisaawe kya Mubende NTC – wakati wa Buweekula ne Kyadondo
Obwakabaka  bulangiridde olukiiko oluteekateeka  Amatikkira ga Ssaabasajja Kabaka Mutebi II ag’emyaka 33 – gakukuzibwa mu kanisa ya Watoto nga 31 July,2026
Abasajja abagambibwa okutta Sydney Gongodyo eyali omuzannyi wa Rugbay – basiindikiddwa ku alimanda e Luzira okutuusa nga 23 June,2026
Empaka za FIFA world Cup 2026 zigguddwawo – Mexico ekubye SouthAfrica 2 -0
Embalirira ya Uganda esomeddwa ey’omwaka 2026/2027-essira lissiddwa kukusitula eggwanga lyonna okutambulira ku mutindo gw’ebibuga
Katikkiro Mayiga agguddewo mu butongole omwoleso gwa CBS PEWOSA 2026 – atenderezza CBS FM olw’okuweza emyaka 30 ng’eweereza
Government ya Uganda egenda kwewola ensimbi obuwumbi bwa shs 730 –  okukwasizaako abalimi okufukirira ebirime
Tewali munnauganda yazuuliddwamu kirwadde kya Ebola mu nnaku 5 eziyise –  president Museveni agumizza bannauganda nti obulamu busiinga ensimbi
Ba minister abaggya abatali babaka ba parliament bakubye ebirayiro ebibakkiriza okuteesa mu parliament  eye 12 – Justine Kasule Lumumba akulira eby’amawulire yoomu ku balayidde
Buganda etongozza empaka z’omupiira gw’amasaza ga Buganda eza 2026 – bulabudde abakola effujjo nebanafuya ekiruubirirwa ky’okukuuma obumu
Omupiira gwa Uganda Cranes ne Zanzibar gusaziddwamu lwa kirwadde kya Ebola
89.2 FM
89.2 FM
88.8 FM Eyobujjajja
88.8 FM

BUGANDA

Obwakabaka bwa Buganda, bwebusinga obunene mu byafaayo by’eggwanga Uganda eyawamu.

Busangibwa ku lubalama lw’ennyanga Nalubaale (Lake Victoria). Bwatandikibwawo mu kyasa ekya 14 (14th Century), nga bukulemberwa Kabaka Kintu  eyakulemberamu ebika bya Buganda ebyasooka okuva mu bukiika kkono bwa Africa , ng’obalaamiiriza odda mu buvanjuba (NorthEast Africa).

Kabaka  Kintu yeyatandikawo Buganda oluvannyuma lw’okuwangula Bemba Musota gweyasangawo n’abantu be beyali akulembera.

Kabaka Kintu yalagira abaganda beyajja nabo mu bika ebyenjawulo, nti bawase n’okufumbirwa abantu bannansangwa abaaliwo, abaali bakulemberwa Bemba Musota, era muno mwemwava Obwakabaka bwe obuliwo n’okutuuka kaakano.

Nga wayise ekiseera Kabaka Kintu yabula bubuzi, era nga n’okutuuka kati tamanyiddwawko mayitire. Okuva olwo Obwakabaka bwa Buganda buzze bufuna ba Kabaka abenjawulo abawerera ddala 36.

Mu byasa ebyasooka abataka abakulu ab’ebika bebaasalirangawo ba Kabaka ku buli nsonga, wabula ekiseera bwekyagenda kitambula okutuuka nga mu mwaka gwa 1700, ba Kabaka abaddako bayongera okufuna obuyinza n’amaanyi agenjawulo okukulembera Obwakabaka.

Mu kyasa ekye 16, Buganda yeyongera okufuna amaanyi mu by’okwerinda n’ebyekijaasi netandika okugaziya ensalo zaayo okuva ku masaza asatu okutuuka ku masaza 12 omwaka gwa 1890 wegwatuukira, mu nteekateeka eyatwala emyaka 300.

Buganda yeyongera okugaziwa era nefuuka obwakabaka obw’amaanyi oluvannyuma lw’abwakabaka bw’abachwezi (chwezi empire) okusaanawo era kigambibwa nti Buganda nayo yasibuka mu bw’akabaka bw’abachwezi.

Obwakabaka bwa Buganda busangibwa mu bukiika kkono bw’ennyanja Nnalubaale ng’obalaamiriza odda e Bugwanjuba (Northwest of L. Victoria),  ng’esalagana ne Bunyoro ku ludda olw’obujanvuba (East).

Abantu bannansangwa abaasokawo mu Buganda nga Kabaka Kintu tanajja baayitibwa Bantu,  abagambibwa okuba nti ensibuko yabwe yali ye Congo, abaasiyagguka nebasenga mu bitundu omuli kati amasaza  Busiro, Kyadondo ne Mawokota.

Okutwaliza awamu ebikwata ku byafaayo by’ensibuko ya Buganda byogerwako mu ngeri ya njawulo, okuva mu bawandiisi bebyafaayo abatali bamu.
Waliwo abagamba nti Kabaka wa Buganda eyasooka ye Kaita-Kintu agambibwa okuba nga yasibuka mu lusozi Masaaba (mountain Elgon) mu mwaka gwa 1314 AD.
Kaita Kintu nti yayita mu Bugishu, Budama, ne  Busoga n’asenga kati ewali Buganda, bwatyo neyerangirira nga Kabaka w’ekitundu ekyo era Ssaabataka.
Kigambibwa okuba nti yajja n’ebika 13 oba 14 ku bika by’abaganda 56 ebiriwo kati.
Wabula ate bbo Abanyoro bagamba nti Kato Kimera yeyali Kabaka wa Buganda eyasooka era yava Bunyoro. Kato Kimera mulongo eyazaalibwa ne  Rukidi Mpuuga eyatandikawo obukama bwa Bunyoro.
Kigambibwa nti Kato Kimera obwakabaka bwe  (Buganda) yabukutula ku Bukama bwa Bunyoro-Kitara obwali ku ndebolebo y’okusaanawo.
Kirowoozebwa nti Kato Kimera yajja n’ebika 5 oba 6 ku bika bya Buganda 56 ebiriwo kati.Bannabyafaayo abalala
bagamba nti ebika by’abaganda ebirala byasibuka mu bizinga by’e Ssese.Okutwaliza awamu  Buganda etwalibwa
okuba nga yakolebwa abantu abaasibuka mu bitundu ebyenjawulo (interlacustrine Bantu), abaasalawo okubeera awamu nebafuuka Obwakabaka obw’amaanyi era obusinga obunene mu Uganda obw’aBantu.Mu kyasa ekye 17,
Buganda yegattibwako essaza Ssingo, Gomba ne Butambala.Kabaka Kateregga yeyakulemberamu olutabaalo olw’awangula Bunyoro, okwezza amasaza ago.
Kabaka  Jjunju yakulemberamu lutabaalo olwaleeta Buddu negattibwa ku Buganda okuva ku Bunyoro.Mu masekkati g’ekyasa ekye 19, Kabaka Mawanda yawangula amasaza okuli Bulemeezi, Kyaggwe ne  Bugerere.
Kabaka Muteesa I ng’ayambibwako abazungu yawangula Buyaga, Bugangaizi ne Buluuli okuva ku Bunyoro.Endagaano eya 1900,  yeyayongera okunyweza amasaza  Buyaga ne Bugangaizi okubeera aga  Buganda, ng’abazungu abangereza bajeebaza olw’okukolagana nabo obulungi.
Wabula oluvannyuma lwa Uganda okufuna obwetwaze mu 1962 amasaza Buyaga ne Bugangaizi gaabula negaddira Bunyoro.Wakati w’emyaka 1814-1831 Kabaka Ssekamaanya yagatta Bwera, Buweekula, ne  Kooki ku Buganda.
Essaza Bugerere ne  Bulemeezi gaawangulwa mu kyasa ekye 19, okuva ku Bunyoro, olwo Buganda nefuuka Obwakabaka obusinga okubeera obw’amaanyi n’obunene mu Uganda eyawamu.
Oluyimba Ekitiibwa kya Buganda kyayiiyiibwa Rev. Polycarp Kakooza mu 1939.
Ekiddibwamu : (ky’ekisooka era kyekiddibwamu buli luvannyuma lwa kitundu)
Twesiimye nnyo, twesiimye nnyo
Olwa Buganda yaffe
Ekitiibwa kya Buganda kyava dda
Naffe tukikuumenga.
Ekitundu 1
Okuva edda n’edda eryo lyonna
Lino eggwanga Buganda
Nti lyamanyibwa nnyo eggwanga lyaffe
Okwetoloola ensi yonna
Ekitundu 2
Abazira ennyo abaatusooka
Baalwana nnyo mu ntalo
Ne balyagala nnyo eggwanga lyaffe
Naffe tulyagalenga
Ekitundu 3
Ffe abaana ba leero ka tulwane
Okukuza Buganda
Nga tujjukira nnyo bajjajja baffe
Baafirira ensi yaffe
Ekitundu 4
Nze naayimba ntya ne sitenda
Ssaabasajja Kabaka
Asaanira afuge Obuganda bwonna
Naffe nga tumwesiga
Ekitundu 5
Katonda omulungi ow’ekisa
Otubeere Mukama
Otubundugguleko emikisa gyo era
Bbaffe omukuumenga

Welcome Back!

Login to your account below

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Add New Playlist